Lời tòa soạn: Những năm gần đây, chương trình hợp tác đưa người lao động đi làm việc thời vụ ở nước ngoài đã mở ra cơ hội thoát nghèo cho hàng ngàn nông dân khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Tuy nhiên, lợi dụng tâm lý nôn nóng của người dân, một "ma trận" bất chính đã hình thành, giăng "thiên la, địa võng" những gia đình thiếu hiểu biết bằng lời hứa có cánh.
Nhằm định hướng con đường xuất ngoại an toàn cho người dân, Báo Lao Động khởi đăng tuyến bài Nôn nóng đi lao động thời vụ nước ngoài: giấc mơ đổi đời hay canh bạc?. Qua câu chuyện người thật, việc thật và tiếng nói từ các nhà quản lý, tuyến bài góp phần cung cấp thêm tư liệu để cơ quan chức năng sớm vào cuộc bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người lao động trước những "cú lừa" xuyên biên giới.
Từ "giấc mơ đổi đời" đến món nợ trăm triệu
Những ngày đầu tháng 4.2026, chúng tôi gặp anh Nguyễn Văn No (sinh năm 1987, quê Đồng Tháp) tại Trung tâm Dịch vụ việc làm (TTDVVL) Đồng Tháp. Giữa không khí tất bật hoàn thiện hồ sơ đi lao động thời vụ tại Hàn Quốc, người đàn ông này không giấu được sự hồ hởi. Thế nhưng, phía sau đôi mắt ấy là nỗi day dứt khiến cả dòng họ lao đao trong nhiều năm.
Với nhiều người, đây chỉ là "cú sẩy chân" về thủ tục hành chính, nhưng với anh, đó là kết quả của một hành trình dài đầy nước mắt, nợ nần và bài học xương máu.
Đến khi chạm tay đến ước mơ đi lao động thời vụ ở nước ngoài, anh No mới dám kể lại toàn bộ câu chuyện. Ảnh: Nhóm PV.
Năm 2023, qua lời giới thiệu miệng từ người quen trong xóm và những bài đăng trên mạng xã hội, anh biết đến một người nhận làm hồ sơ xuất cảnh. "Thấy người ta nói đi làm thu nhập cao, mỗi ngày có thể kiếm được khoảng 2 triệu đồng, mình cũng ham, muốn đi để cải thiện cuộc sống" - anh nói.
Anh kể rằng, lúc đó niềm tin của mọi người lớn đến mức không ai mảy may nghi ngờ về tính pháp lý của tổ chức hay cá nhân đứng ra thu tiền. Kẻ môi giới tự xưng có "mối quan hệ đặc biệt" và cam kết thủ tục bay nhanh chóng.
Để hiện thực hóa giấc mơ, 9 người trong dòng họ anh No đã cùng nhau đăng ký. Người ít thì nộp 20 triệu đồng phí visa ban đầu, người nhiều thì đóng thêm các khoản phí "xử lý hồ sơ đậu" lên đến 40 triệu đồng. Tổng cộng, số tiền mà cả dòng họ nộp cho kẻ môi giới lên đến 180 triệu đồng - một con số khổng lồ đối với những gia đình cuộc sống còn nhiều khó khăn.
Thậm chí để có số tiền 20 triệu đồng ban đầu, anh No phải đi vay mượn. "Tôi mượn của đứa em, hứa là đi làm có tiền sẽ trả lại, nhưng tới giờ vẫn chưa trả được" - giọng anh chùng xuống.
Sự phi lý che mắt
Càng gần thời điểm hẹn bay, lịch trình càng bị trì hoãn với nhiều lý do khó kiểm chứng. Kẻ môi giới viện cớ hồ sơ gặp trục trặc kỹ thuật cho đến nguyên nhân... thua cá độ bóng đá nên đã tiêu hết số tiền đặt cọc. Sau đó, tên này cắt đứt liên lạc hoàn toàn.
Anh No chia sẻ, suốt một thời gian dài, gia đình anh mất ăn, mất ngủ, với những cuộc trách hờn.
Anh Nguyễn Văn No mạnh dạn chia sẻ câu chuyện của bản thân và gia đình đến báo Lao Động. Ảnh: Nhóm PV.
Việc theo đuổi khiếu nại cũng trở thành một rào cản lớn khi kẻ lừa đảo ở tận tỉnh Quảng Nam (trước sáp nhập), trong khi anh và người thân lại ở Đồng Tháp. Chi phí đi lại, thời gian kiện tụng có khi còn vượt quá số tiền đã mất, khiến mọi người đành chọn cách im lặng.
"Coi như 'một cái hạn xui rủi' và họ nói nếu mình tố cáo thì sẽ không trả tiền nữa" - anh No chia sẻ.
Đỉnh điểm của sự phi lý mà người lao động bị cuốn vào là kẻ môi giới thu tiền của người đã trên 60 tuổi trong dòng họ của anh, trong khi theo quy định quốc tế và luật lao động, độ tuổi này không thể tham gia các chương trình lao động thời vụ tại nước ngoài.
Bất ngờ trước sự minh bạch và chuyên nghiệp
Sự bế tắc chỉ thực sự được tháo gỡ sau một lần tình cờ định mệnh. Làm tài xế taxi, anh No chở vị khách vừa từ Hàn Quốc trở về Việt Nam du lịch. Qua nghe tâm sự công việc đồng áng tại xứ Kim Chi, anh No bàng hoàng biết được rằng mình đã đi sai đường ngay từ bước đầu tiên.
Người khách vốn cũng là một lao động thời vụ, nhưng thay vì đi qua trung gian, người này đăng ký trực tiếp tại TTDVVL Đồng Tháp. Lần đầu tiên, khái niệm về "đơn vị Nhà nước" và "hợp tác địa phương" mới thực sự rõ nét trong tâm trí anh.
Đến khi bước chân vào TTDVVL tỉnh Đồng Tháp, anh No bất ngờ trước sự minh bạch và chuyên nghiệp tại đây. "Từ lúc tôi vào trung tâm, mọi thứ rõ ràng hơn rất nhiều. Hồ sơ được hướng dẫn cụ thể, làm theo từng bước, không phát sinh chi phí bất thường" - anh cho hay.
Người lao động tìm hiểu làm việc ở nước ngoài tại TTDVVL tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: Nhóm PV.
Trọn gói tất cả thủ tục và vé máy bay chỉ dao động từ 25 - 30 triệu đồng. Con số này chỉ bằng một phần rất nhỏ so với số tiền mà gia đình anh đã bị lừa và thấp hơn nhiều lần so với những tập thể, cá nhân thổi phồng trên mạng xã hội.
Hiện tại, anh No đã hoàn tất mọi thủ tục và chuẩn bị xuất cảnh sang tỉnh Cheorwon (Hàn Quốc) làm việc trong 7 tháng.
Tràn lan cò mồi xuất khẩu lao động trên mạng xã hội
Để tìm hiểu rõ vấn đề, chúng tôi đã cố gắng thuyết phục anh No liên lạc lại với đối tượng môi giới. Tuy nhiên, đầu dây bên kia chỉ hiện về âm thanh "không liên lạc được".
Để khảo sát rõ tình hình hiện tại, chúng tôi vào vai người có nhu cầu xuất khẩu lao động để tìm hiểu thực tế, thông qua các hội nhóm tuyển dụng trên mạng xã hội.
Chỉ sau ít phút đăng bài hỏi thông tin, nhiều tài khoản lạ chủ động nhắn tin, mời chào việc nhẹ lương cao tại Nhật Bản, Hàn Quốc.
Nhiều người tự xưng là đại diện công ty uy tín, cam kết xuất cảnh nhanh, không cần trình độ, chi phí thấp. Tuy nhiên, khi được hỏi giấy phép hoạt động, phần lớn đều né tránh hoặc trả lời mập mờ.
Hồ sơ giả mạo công ty tư vấn đưa người lao động ra nước ngoài làm việc. Ảnh: Nhóm PV
Khi chúng tôi tỏ ý muốn đi sớm, các tài khoản này nhanh chóng báo giá từ 80 đến 180 triệu đồng tùy thị trường và ngành nghề. Một số nơi yêu cầu đặt cọc trước từ 10 đến 30 triệu đồng để "giữ suất", hoàn tất hồ sơ hoặc đăng ký phỏng vấn.
Thời gian xuất cảnh được quảng cáo rất hấp dẫn, chỉ từ 2 đến 6 tháng, thậm chí có nơi khẳng định có thể đi ngay nếu nộp đủ tiền. Mọi thủ tục chủ yếu trao đổi qua tin nhắn, không hẹn gặp trực tiếp.
Không phải là trường hợp duy nhất
Bà Trần Thị Ngọc Ái - Trưởng phòng Cung ứng lao động (Trung tâm Dịch vụ tỉnh Đồng Tháp) cho biết, qua quá trình công tác và tiếp nhận, trường hợp của anh No không phải là cá biệt. Thời gian qua, đơn vị đã tiếp xúc với rất nhiều người bị nạn khác, nhiều người rơi vào trạng thái "khóc hết nước mắt".
Ông Nguyễn Phú Hiếu - Giám đốc TTDVVL Đồng Tháp thông tin với Lao Động. Ảnh: Nhóm PV.
Ông Nguyễn Phú Hiếu - Giám đốc TTDVVL Đồng Tháp - cho biết, Chương trình đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài của tỉnh Đồng Tháp mang lại hiệu quả rất tích cực, giúp nhiều gia đình thay đổi cuộc sống. Chính vì vậy nhu cầu của người dân là rất lớn, đặc biệt là diện lao động thời vụ tại Hàn Quốc.
"Lợi dụng tâm lý muốn đi nhanh, không muốn học ngoại ngữ, giáo dục định hướng của người dân, các tổ chức, cá nhân môi giới đã tung tin thất thiệt để lừa đảo. Trung tâm đã tiếp nhận nhiều trường hợp đau lòng, có người đóng 30-40 triệu, có người đóng 80 triệu, thậm chí đến 300 triệu đồng vẫn không thể xuất cảnh" - ông Nguyễn Phú Hiếu thông tin.
